De slimme sturing van vijvers wordt op twee locaties voor het eerst in de praktijk gebracht. Samen kunnen beide vijvers zo naar verwachting ongeveer 6.100 m³ bijkomende bufferruimte creëren op momenten dat die het hardst nodig is.
| Geevaertvijver | Jourdainvijver | |
| Gemeente | Sint-Genesius-Rode | Kraainem |
| Volume vijver | ca. 7.000 m³ | ca. 20.000 m³ |
| Extra buffervolume door proactieve peilverlaging | ca. 2.100 m³ | ca. 4.000 m³ |
| Slimme sturing | voorzien vanaf 2027 | voorzien vanaf 2027 |
Regenwater stopt niet aan de gemeentegrens. Door vijvers in verschillende gemeenten op elkaar af te stemmen, kan de totale buffercapaciteit sterk toenemen.
Veel vijvers hebben vandaag een relatief constant waterpeil en een vaste overloop. Daardoor is hun beschikbare buffercapaciteit vóór een zware regenbui beperkt.
AqtiRain voegt daar een actieve bufferfunctie aan toe. Wanneer hevige neerslag wordt verwacht, kan het waterpeil gecontroleerd worden aangepast. Zo komt er tijdelijk extra ruimte vrij. Tijdens de bui kan de vijver vervolgens meer aangevoerd regenwater vasthouden en wordt de piekafvoer naar stroomafwaarts gelegen gebieden beperkt.
In Kraainem vormt de Jourdainvijver een belangrijke eerste toepassing.
Een recent rioleringsproject van Riopact op de Steenweg op Zaventem legde mee de basis. Dankzij de gescheiden riolering stroomt regenwater uit de omliggende straten niet langer samen met het afvalwater richting waterzuivering. Het wordt apart afgevoerd naar de Maelbeek en, wanneer nodig, naar de Jourdainvijver.
Een kantelstuw maakt het nu al mogelijk om het waterpeil in de vijver gecontroleerd te regelen. De volgende stap is de automatisering ervan.
Met de slimme sturing kan de Jourdainvijver anticiperen op verwachte neerslag. Het project gaat daarmee verder dan reageren wanneer het water al hoog staat: het creëert vooraf ruimte voor wat eraan komt.
Ook de Geevaertvijver in Sint-Genesius-Rode krijgt een slimme sturing.
De vijver speelt een rol in de waterhuishouding van de Molenbeekvallei en werd de voorbije jaren grondig heringericht. Naast waterberging kregen ook natuur, waterkwaliteit en toegankelijkheid veel aandacht.
Hier wordt onderzocht hoe variaties in het vijverpeil gecombineerd kunnen worden met de ecologische functies van de vijver. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) volgt daarom onder meer de ecologische toestand en waterkwaliteit op.
Zo levert de piloot niet alleen kennis op over slimme waterbuffering, maar ook over hoe die kan samengaan met een gezond vijverecosysteem.
De slimme sturing van vijvers groeide binnen Aquafin van een innovatief idee uit tot een praktijkproject met verschillende publieke partners.
Aquafin werkt voor de twee pilootlocaties onder meer samen met:
Door expertise rond riolering, waterlopen, ecologie, digitalisering en lokaal waterbeheer samen te brengen, kunnen de twee locaties uitgroeien tot een model voor andere vijvers in Vlaanderen.
Het potentieel om vijvers slim aan te sturen lijkt groot in Vlaanderen.
Een eerste screening van Aquafin wijst op ongeveer 2.000 vijvers die, afhankelijk van hun ligging, oppervlakte en verbinding met het watersysteem, mogelijk bijkomende bufferruimte kunnen creëren.
Niet elke vijver is daarvoor geschikt. Maar waar de omstandigheden goed zitten, kan een relatief beperkte ingreep bestaande infrastructuur een extra functie geven.
Dat biedt ook kansen bij toekomstige riolerings- en klimaatadaptatieprojecten. Een slim gestuurde vijver in de omgeving kan in bepaalde situaties mee deel uitmaken van de oplossing voor regenwaterbuffering.
Een slimme sturing lost niet elke vorm van wateroverlast op. Wel toont dit project hoe bestaande elementen slimmer kunnen worden ingezet.
Door vijvers niet alleen als landschapselement of statische waterbuffer te bekijken, maar als onderdeel van een actief watersysteem, ontstaat nieuwe ruimte om extreme neerslag op te vangen.
Een relatief kleine aanpassing kan zo extra buffercapaciteit creëren precies wanneer die nodig is.
Bekijk hoe we regenwater op andere locaties slim sturen en bufferen.
